Kalusugan at Kalikasan

KALUSUGAN AT KALIKASAN

i.

sa isang kaha ng sigarilyo

ay nakasulat: Kanser sa suso

sanhi raw ng pagyoyosi ito

tingni, mayroon pang "quit smoking"

sa pabalat na payo sa atin

ng mismong nagma-manufacturing?

ang gumagawa nga ba ng yosi

sa kalusugan nati'y may paki?

kung meron, di sila mabibili

kaya sa pabalat ay di akma

ang inilagay nilang salita

pagkat di na bibilhin ang gawa

ii.

ang pagyoyosi'y sariling pasya

kahit na makaltasan ang bulsa

kaya ba hayaan na lang sila?

huwag ka lang dumikit sa usok

ng yosi at dapat mong maarok

may epekto ang secondhand smoke

paki ko'y hinggil sa kalikasan

upos ba'y saan pagtatapunan

na sa dagat ay naglulutangan

kung nararapat, gawing yosibrik

na tulad ng sistemang ekobrik

iligtas ang mundo yaring hibik

- gregoriovbituinjr.

11.27.2022

Disenyo

DISENYO

nang gumapang sa lusak

ang mga hinahamak

may dugong nagsipatak

at ang nana'y nagnaknak

sa gubat na mapanglaw

tila ba may gumalaw

mula sa balintataw

ang nakita'y halimaw

subalit malikmata

ang lahat kong nakita

isip ay nagambala

yaring puso'y nangamba

kailan matatapos?

yaong pambubusabos?

pag masa ba'y kumilos?

nang bayan ay matubos?

sistema'y may disenyo

tulad ng arkitekto

kapara'y inhinyero

nasa ko'y pagbabago

ang disenyo'y baguhin

ang kwadrado'y bilugin

ang masa'y pakilusin

ang sistema'y kalusin

- gregoriovbituinjr.

11.27.2022

Sahod Itaas, Presyo Ibaba!

SAHOD ITAAS, PRESYO IBABA!

kaytagal na ng panawagan

ng manggagawa't mamamayan

sa kapitalistang lipunan

ngunit sila ba'y pinakinggan?

Sahod Itaas! Presyo Ibaba!

ngunit may napala ba tayo

sa animo'y binging gobyerno

minsan lang tumaas ang sweldo

nang pinaglaban ng obrero

Sahod Itaas! Presyo Ibaba!

presyo ng bigas ba'y bumaba

o pagtaas ay mas higit nga

gasolina nga ba'y bumaba

o sirit ng presyo'y palala

Sahod Itaas! Presyo Ibaba!

ang matupad ito'y kailan?

dinggin kaya ang kahilingan?

ngunit tayo'y magpatuloy lang

may nagagawa ang paglaban!

- gregoriovbituinjr.

11.27.2022

Nobyembre

NOBYEMBRE

samutsari yaong kaganapan ngayong Nobyembre

birthday nina Itay, pamangkin, utol kong babae

at ng isa ko pang utol na naroon sa Davao

na kaytagal nang di nakita't ako'y namamanglaw

kaarawan din ng unang Hari ng Balagtasan

ngalan ay Huseng Batute, idolo sa tulaan

kung saan National Poetry Day ay idinaos

sa mismong kaarawan niyang Nobyembre Beynte Dos

sentenaryo ngayong taon ng magasing Liwayway

na ngayong Nobyembre rin pinagpupugayang tunay

sa dakilang magasing ito naman nalathala

ang laksa-laksang nobela, sanaysay, kwento't tula

O, Nobyembre, sa buhay namin ay mahalaga ka

upang magdiwang, gumunita, kumatha't magsaya

- gregoriovbituinjr.

11.26.2022

Sa lansangan

SA LANSANGAN

di ko matanaw ang nasa kabila

naroon kaya ang mga dakila

anumang pasakit ba'y naiinda

pagkat sa harap ng problema'y handa

subalit hindi, kayraming kuhila

ang nasa tuktok, tila pinagpala

nagsasamantala sa manggagawa

kontraktwal na nga, sahod pa'y kaybaba

habang naroroong nakatulala

maaliwalas pa rin yaring mukha

toreng garing man ay wala sa lupa

mistula pa ring di kaawa-awa

patuloy sa pagwawala ang siga

sa bangketa ng mga walang-wala

nagbabakasakaling may mapala

sa iaabot ng takot na madla

- gregoriovbituinjr.

11.26.2022

Stop VAWC, Now!

STOP VAWC, NOW!

O, itigil na ang karahasan

sa mga bata't kababaihan

igalang ang mga karapatan

patungong hustisyang panlipunan

kalahati ng sangkatauhan

ang laksa-laksang kababaihan

galing tayo sa sinapupunan

ng babae, maging sino ka man

mga bata ang kinabukasan

nitong daigdig nating tahanan

kaya sila'y dapat alagaan

at ilayo sa kapahamakan

Stop VAWC! yaring panawagan

na dapat nating maunawaan

patagusin sa puso't isipan

prinsipyong huwag kakaligtaan

- gregoriovbituinjr.

11.25.2022

* VAWC - Violence Against Women and Children            

Panlahatan

PANLAHATAN

iwi kong layon ay panlahatan

at di pansariling pakinabang

ganyan hinubog ang katauhan

kung bakit ako'y ganito't ganyan

bakit sarili'y wala sa isip

kung sarili ko'y di halukipkip

kundi pambayan ang nalilirip

na sa puso'y walang kahulilip

kaginhawahan para sa lahat

kapwa tao, kauri, kabalat

di sa ilan, di sa mga bundat

oo, sa ganyan ako namulat

pakikibaka'y sadyang gagawin

nang panlipunang hustisya'y kamtin

iyan ang sa buhay ko'y mithiin

at diyan mo ako kilalanin

- gregoriovbituinjr.

11.24.2022

Bakas

BAKAS

may kurot sa dibdib sa gaya naming maralita

na namumuhay ng marangal ngunit sinusumpa

may kirot sa puso't tinuturing na hampaslupa

kaya dignidad nami'y pinagtatanggol na lubha

kaya maging aktibista'y taospusong niyakap

dahil tulad ninuman, kami rin ay nangangarap

ng maunlad na buhay na di pansariling ganap

kundi pangkalahatan, ang lahat ay nililingap

isinasabuhay ang panuntunang aktibista

simpleng pamumuhay at puspusang pakikibaka

kamtin ang karapatan at panlipunang hustisya

pakikipagkapwa't paglilingkod sa uri't masa

patuloy na pupunahin ang mga kabulukan

kapalpakan at katiwalia'y nilalabanan

di lang pulos dayuhan kundi tusong kababayan

lalo ang lingkod bayang di nagsisilbi sa bayan 

sinusundan namin ay bakas ng mga bayani

na binabaka'y pagsasamantala't pang-aapi

ang tungkulin ko'y para sa bayan, di pansarili

alay ang buhay para sa tao; tayo, di kami

- gregoriovbituinjr.

11.24.2022

Ipagtanggol ang karapatan ng paggawa

IPAGTANGGOL ANG KARAPATAN NG PAGGAWA

nang mabatid ang pagkilos ng uring manggagawa

doon sa tanggapan ng Kagawaran ng Paggawa

agad kaming nakiisa't nakibaka ring sadya

upang karapatan nila'y ipagtanggol ngang lubha

dahil sila ang lumikha ng ating ekonomya

walang pag-unlad sa ating bayan kung wala sila

silang nagpapatakbo ng makina sa pabrika

lumilikha ng produkto, ngayo'y nakikibaka

di munting mangangalakal ang kanilang kalaban

kundi internasyunal na kumpanyang anong yaman

limpak-limpak na ang tubo, sagad sa kabundatan

nais pa ngang mag-ekspansyon sa buong daigdigan

di pa mapagbigyan ang hinihingi ng obrero

ayon sa Konstitusyon, makabubuhay na sweldo

living wage, hindi minimum wage, sadyang makatao

ngunit barat na sweldo'y likas sa kapitalismo

baka tatalunin sila ng kumpanyang karibal

na tulad din nila'y korporasyong multinasyunal

kung di babaratin ang manggagawa, sila'y hangal

ayaw magpakatao ng kapitalistang banal

kaya dapat manggagawa'y patuloy na kumilos

wakasan ang sistemang mapangyurak sa hikahos

walang dangal sa kapitalismong mapambusabos

bulok na sistema'y dapat nang tuluyang matapos

- gregoriovbituinjr.

11.23.2022

* kuha ng makatang gala sa pagkilos ng mga manggagawa sa harap ng DOLE, 11.21.2022

May pag-asa pa

MAY PAG-ASA PA

may pag-asa pa bang mabago ang sistema

kung wala, bakit sa mundo'y naririto pa

mayroong pag-asa kaya nakikibaka

dito na lang kumakapit, tatanggalin pa?

hindi ba't may kasabihan ang matatanda

na hangga't may buhay, may pag-asa, di ba nga?

magsikap lang, pag may tiyaga, may nilaga

sa patuloy na pagkilos, may mapapala

hangga't may nangangarap ng laya ng bayan

mula pangil ng kapitalismo't gahaman

sa patalim man o pag-asa manghawakan

araw ay sumisikat pa rin sa silangan

kaya halina't magpatuloy sa pagkilos

laban sa kaapihan at pambubusabos

laban sa pagsasamantala ng malignos

na bundat na sa tubo'y di pa makaraos

- gregoriovbituinjr.

11.23.2022

Pagtangkilik

PAGTANGKILIK

patuloy lang basahin ang pahayagan ng dukha

na di lang dyaryo kundi produkto ng dugo't luha

binabalita ang nangyayari sa maralita

sinasalaysay ang saysay ng buhay nila't diwa

nakikibaka para sa karapatang pantao

pulos diskarte man, walang permanenteng trabaho

walang sahod, nagtitinda lang sa bangketa't kanto

subalit namumuhay ng marangal, di perwisyo

nakatira sa pinagtagpi-tagping barungbarong

o sa tabing ilog, tabing riles, o sa danger zone

ang iba nama'y sa himlayan ng mga kabaong

o kaya'y nakikiiskwat sa tabing subdibisyon

Taliba ng Maralita'y saksi sa laban nila

simpleng pamumuhay at puspusang pakikibaka

mabuhay kayong dukha, kumilos ng sama-sama

sa pagtangkilik sa Taliba, salamat talaga!

- gregoriovbituinjr.

11.23.2022

* ang Taliba ng Maralita ang opisyal na pahayagan ng pambansang organisasyong Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML)

Sa kaarawan ni Huseng Batute

SA KAARAWAN NI HUSENG BATUTE

taospuso kaming nagpupugay
sa iyo, Batute, isang tagay
tanging masasabi naming tunay
sa iyo'y mabuhay ka, mabuhay!

ang una raw nalimbag mong tula'y
pinamagatang Pangungulila
na sinulat mo nang batang-bata
sa dyaryong Ang Mithi nalathala

makatang pumuna sa lipunan
nang tayo'y sakop pa ng dayuhan
tinula ang mithing kalayaan
naging hari pa ng Balagtasan

ang puso mo pala nang mamatay
sa isang museyo raw binigay
sa kalaunan ito'y nilagay
sa libingan ng mahal mong nanay

O, makatang Batuteng dakila
kami sa tula mo'y hangang-hanga
dahil sa matatalim na diwa
lalo ang paghahangad ng laya

- gregoriovbituinjr.
11.22.2022

* litratong kuha ng makatang gala nang siya'y dumalo sa unang National Poetry Day na ginanap sa Manila Metropolitan Theater, 11.22.2022    

Sa Rali ng Paggawa

SA RALI NG PAGGAWA

naroon akong sa kanila'y nakiisa

bilang isang dating obrero sa pabrika

panawagan nila'y tunay kong nadarama

na tagos sa diwa, puso ko't kaluluwa

machine operator noon ng tatlong taon

nang maisabatas ang kontraktwalisasyon

nang kabataan pa't di na naglilimayon

nang panahong sa buhay ay maraming kwestyon

oo, kayrami naming lumahok sa rali

upang manawagan sa tanggapan ng DOLE

sa kapitalista ba sila nagsisilbi?

o dapat sa manggagawang sinasalbahe?

tingnan mo ang kayraming nilatag na isyu

kontraktwalisasyon, maitaas ang sweldo

ang tanggalan sa pabrika, kayraming kaso

pati na karapatan ng unyonisado

tila ang paggawa'y dinaanan ng sigwa

sa batas niring kapitalismong kuhila

minimithi'y kamtin sana ng manggagawa

parusa ang sa kanila'y nagwalanghiya

- gregoriovbituinjr.

11.22.2022

Hoy, kapitalista, magbayad ka!

HOY, KAPITALISTA, MAGBAYAD KA!

ang sulat sa plakard, "Trabaho, Hindi Bayad"

basahin mo, mabilis ang bigkas sa "Bayad"

kung mabagal ang bigkas, pinapipili ka

kung trabaho o bayad, alin sa dalawa

ngunit mabilis ang bigkas, naunawaan

ang trabaho ng obrero'y di binayaran

hindi makatarungan ang kapitalista

tanging hinihingi ng obrero'y hustisya

kaya panawagan ng mga manggagawa

bayaran ang trabaho't bayaran ng tama!

sa kapitalista, hoy, magbayad ka naman!

obligasyon sa obrero'y huwag takbuhan

pinagtrabaho sila, kaya magbayad ka!

at kung di ka magbabayad, magbabayad ka!

- gregoriovbituinjr.

11.21.2022

* Litratong kuha ng makatang gala sa pagkilos ng mga manggagawa sa DOLE, 11.21.2022

Ang Diyos ng Kapital

ANG DIYOS NG KAPITAL

ang kapitalista'y nagpapadasal

habang manggagawa nila'y kontraktwal

tila ba siya'y nagpapakabanal

habang manggagawa nila'y kontraktwal

limpak ang tubo ng mangangalakal

ngunit manggagawa pa ri'y kontraktwal

bilyon-bilyon ang tubong kinakamal

ngunit manggagawa pa ri'y kontraktwal

sa pabrika'y malimit magpamisa

upang umunlad pa raw ang kumpanya

ngunit doon sa loob ng pabrika

sa manggagawa'y mapagsamantala

lakas-paggawa'y di bayarang tama

sa trabaho'y lampas sa oras pa nga

lakas ng manggagawa'y pigang-piga

subalit sahod pa'y sadyang kaybaba

ganyan ang pagpapakatao't asal

ng mga kapitalistang marangal

ayaw pang iregular ang kontraktwal

obrero ma'y nagtrabahong kaytagal

binawi lang daw ng mangangalakal

ang mga ginastos nila't kapital

kahit manggagawa nila'y kontraktwal

maregular ito'y di itatanghal

- gregoriovbituinjr.

11.21.2022

Manggagawa

MANGGAGAWA

manggagawang sagad na sa trabaho

subalit kaybaba naman ng sweldo

tila sa paggawa'y naaabuso

tila aliping inaagrabyado

bakit ba napagsasamantalahan?

ang mga obrerong tigib kaapihan

ng mga kapitalistang gahaman

dahil di magkaisa't nalamangan?

sa kapital ba'y may utang na loob

dahil nagkatrabaho kaya subsob

sa pabrika't sa init ay nasuob

wala nang pahinga't nasusubasob

ingat, manggagawa, magkapitbisig

upang may mapala't huwag magpalupig

ipakita yaong prinsipyo't tindig

lalo't daming pinakakaing bibig

pamilya at kapitalistang bundat

ang binubuhay habang binabarat

ang natatanggap na sweldong di sapat

ah, manggagawa'y dapat pang mamulat

- gregoriovbituinjr.

11.20.2022

Stephen Crane, awtor

STEPHEN CRANE, AWTOR

nangunguna siya sa realistic fiction

pagdating sa panitikang Amerikano

ang kanyang nobela'y punung-puno ng aksyon

at kanyang mga kwento'y umaatikabo

"The Red Badge of Courage" ay kaygandang basahin

"one of the great war novels of all time" ang sabi

doon sa obra maestra ni Stephen Crane

talagang mahusay pag binasang mabuti

apat na kwento niya'y kasama sa aklat:

ang The Open Boat, The Blue Hotel, The Upturned Face

at The Bride Comes to Yellow Sky, mabibigat

na paksang isinulat niya ng makinis

siya'y makata, nobelista, mangangatha

dalawampu't walo ang edad nang mamatay

na sa literatura'y kayraming nagawa

masasabi ko'y taospusong pagpupugay

- gregoriovbituinjr.

11.19.2022

* Stephen Crane, mangangathang Amerikano, (Nobyembre 1, 1871 - Hunyo 5, 1900

Ang batang nagwagayway ng flag sa Climate Strike

ANG BATANG NAGWAGAYWAY NG FLAG SA CLIMATE STRIKE

nagsalita si Noel Cabangon hinggil sa klima

nang may batang mag-isang nagwagayway ng bandila

kapuri-puri, di lang basta nakinig ng kanta

dapat siyang parangalan, sadyang kahanga-hanga

di sinayang ang panahon at siya'y binidyuhan;

ang simpleng pagwawagayway niya ng flag na'y sapat

nang magsilbing inspirasyon sa mga kabataan

at sa atin, sa bata'y taospusong pasalamat

di sapat ang tulang ito para sa batang iyon

sino siya, anong ngalan niya, hanapin natin

mabigyan man lang natin ng plaque of appreciation

ang tulad niya'y kaygandang halimbawa sa atin

bata pa lang, nagbabagong klima'y dama na niya

ngunit Climate Justice ba'y gaano niya unawa

pagwagayway ng flag ay kabayanihang talaga

na sa kabila man ng init ay kanyang ginawa

hanapin sino siya nang mabigyan naman natin

ng munting papuri, kapayanamin, anong danas

sa klima, baha ba, nawalan ng bahay, tanungin

at nagbabagong klima'y gaano niya nawatas

- gregoriovbituinjr.

11.18.2022

* Naganap ang Climate Strike sa iba't ibang panig ng bansa noong 11.16.2022, kasabay ng nagaganap na COP 27 o 27th United Nations Climate Change conference sa Sharm El Sheikh, Egypt mula Nobyembre 6 hanggang 18, 2022

* Ang bidyo ay matatagpuan sa kawing o link na: https://fb.watch/gSLmBRqmhV/

Expiry date

EXPIRY DATE

month day year sa produktong Pilipino

day month year ang sa Pranses na produkto

year month day naman ang sa Koreano

isa'y day month, isa'y month day, pansin mo?

kaya malilito ka sa ganito

tingnan ang expiry date sa litrato

galing pa ibang bansa ang produkto

dahil sa may kanji na letra dito

hiragana't katakana man ito

December 9 o September 12 ba 'to?

crispy seaweed snacks, isang pagkain

mas mabuti pang produkto'y kainin

bago pa dalawang petsa'y sapitin

bago mag-September 12 na'y kainin

nang expiry date ay di na abutin

at kung sa gitna ng dalawang petsa

mula September 12 ay abutin ka

hanggang December 9, magtanong ka na

kung ang nasabing produkto'y pwede pa

kung sumakit ang tiyan, paano na?

- gregoriovbituinjr.

11.18.2022

Green Energy

GREEN ENERGY

ang Climate Strike ay katatapos lang

na anong titindi ng panawagan

dagdag one point five degree kainitan

ay huwag abutin ng daigdigan

fossil fuel at coal ay itigil na

maging ang liquified natural gas pa

tayo'y mag-renewable energy na

upang sagipin ang tanging planeta

ang korporasyon at kapitalismo

yaong sumisira sa tanging mundo

laging mina doon at mina dito

ang gubat at bundok pa'y kinakalbo

para sa laksang tubong makakamal

ay walang pakialam ang kapital

mahalaga'y tubo ng tuso't hangal

mundo't kinabukasa'y binubuwal

mensahe ng Climate Strike ay dinggin

planetang ito'y ipagtanggol natin

planetang tahanan ng anak natin

planetang pangalagaan na natin

sa COP 27, aming mensahe:

gawin ang sa mundo'y makabubuti

No to False Solutions! ang aming sabi

tara sa renewable Green Energy!

Loss and Damage at Climate Debt, bayaran!

sistemang bulok na'y dapat palitan!

sistemang kapitalismo'y wakasan!

tangi nating planeta'y alagaan!

- gregoriovbituinjr.

11.18.2022

* litrato mula sa app game sa internet